Onbegrijpelijke taal als juridische verzekering?

In de Direct Duidelijk Tour, een serie online bijeenkomsten over begrijpelijke taal, ging het 5 november over hoe je juridische teksten direct duidelijk krijgt. Blijkbaar leeft dit onderwerp, want we hadden nog nooit zoveel aanmeldingen voor zo’n soort webinar. Meer dan 500. Maar waarom is dit zo’n populair onderwerp?

Vragen?

Iedereen die zich inschrijft voor een webinar van de Tour kan vooraf vragen stellen. Vragen over het onderwerp of vragen aan de gasten. Voor dit webinar over juridisch begrijpelijke teksten kwamen veel vragen binnen. Die grofweg in 2 soorten uiteenvielen:

1) Hoe overtuig je collega’s dat juridische teksten ook (of misschien wel juist) begrijpelijk kunnen en moeten zijn?

Daarbij is het zo dat niet alleen communicatiemensen begrijpelijke taal belangrijk vinden. Ook in de rechtspraak zie je dat terug in initiatieven zoals de ‘Klare taal bokaal’, een prijs voor het meest begrijpelijke vonnis van een rechter.

En 2) Hoe zorg je dat begrijpelijke teksten nog steeds juridisch dekkend zijn?

Deze ingezonden vraag vat dit mooi samen:

“Bij het schrijven van een besluit hebben wij vaak toch enige angst dat begrijpelijk schrijven ten koste gaat van de volledigheid en nauwkeurigheid van de boodschap. En dat een besluit daarom geen stand houdt bij de bestuursrechter. Is deze angst terecht?”

Volgens het AD willen juristen alles ‘dichtgetimmerd hebben’, waardoor teksten onbegrijpelijk kunnen worden. Frits Spits zei het zo op de radio over duidelijke taal in de rechtszaal: “Er zit natuurlijk een enorm spanningsveld tussen wat juridisch noodzakelijk is om te zeggen en tussen het begrip door de leek”.

Verzekering

Zo wordt onbegrijpelijke taal een vorm van verzekeren voor juridische problemen, die mogelijk later gaan spelen. Voor mij een eye-opener, omdat ik anders met dienstverlening omga. Ik zie gebruiksvriendelijkheid, het samenspel tussen begrijpelijkheid (‘snap ik het’), bruikbaarheid (‘kan ik er wat mee’) en toegankelijkheid (‘kan ik erbij’), juist als een verzekering. Maar dan tegen andere soorten problemen. Dat mensen niet mee kunnen komen in de maatschappij, omdat ze niet weten wat hun rechten of plichten zijn. Omdat ze niet bij essentiële informatie kunnen komen. Omdat mensen verward raken als we zeggen dat het bezwaar niet-ontvankelijk is maar je (ambtshalve) gedeeltelijk wel aan het bezwaar tegemoetkomt.

Deze 2 ‘verzekeringen’ botsen. Misschien proberen ze allebei wel hetzelfde te bereiken, namelijk een goed functionerende maatschappij waarin mensen met elkaar kunnen samenleven, zonder ruzie omdat de uitbouw van de buren toch geen goed idee was. Of met precies genoeg bomen in de straat zodat het wél groen is, maar er geen last van schaduw of boomwortels is.

Angst versus empathie

Het grootste verschil: onbegrijpelijke taal als verzekering komt voort uit angst. Dat er later juridische problemen komen. Gebruiksvriendelijke teksten als verzekering komt voort uit empathie. Meedenken en -voelen met mensen, zodat iedereen kan meekomen.

Het lijkt mij dat juist juridische teksten duidelijk moeten zijn. De overheid moet niet communiceren vanuit de angst dat er later juridische problemen komen. De overheid moet de maatschappij zo ondersteunen dat iedereen kan meekomen. Iedereen. Ongeacht wie je bent, wat je hebt of in welke situatie je zit.

Reageer